وقتی کتاب ۶ کلاه برای فکر کردن را میخاندم به خاطر سپردن رنگها و موضوع هر کلاه برایم سخت بود. اما آموختم در این کتاب: کلاه نمادی است از تمرکز. اکنون از این استعاره برای توضیح مراحل نوشتن بهره میبرم. در این روش تنها ۳ رنگ داریم. امیدوارم بخاطر سپردن و استفاده از آنها سخت نباشد.
۱. کلاه سفید: آزادنویسی
۲. کلاه سیاه: ویرایش
۳. کلاه خاکستری: انتشار
هنگامیکه کلاه سفید بر سر میگذاریم: آزادانه و بیقانون مینویسیم. بیوقفه و بهسرعت. در این مرحله آزادی قلم روی کاغذ را تجربه میکنیم.
هنگامیکه کلاه سیاه بر سر میگذاریم: ابتدا نوشتار را با صدای بلند میخانیم. سپس همچون ویراستاری سختگیر هر آنچه دربارهی معیارهای نوشتار میدانیم، بر متن اعمال میکنیم. مواردی مانند:
✔️علائم نگارشی
✔️چیدمان و اتصال جملهها
✔️نظم بیرونی و درونی نوشتار
✔️زیرساختها: چیستی، چرایی و چگونگی موضوع
هنگامیکه کلاه خاکستری بر سر میگذاریم: تمام اشتباههای موجود را طبیعی میپنداریم. زیرا تکتک آنها پلهای برای آموختناند. در این حالت میتوانیم معمول گرایی را با انتشار روزانه تمرین کنیم. زیرا برای خلق نوشتاری خلاقانه، تعهدبهنظم بر بینقصبودن اولویت دارد.
۱. آزادنویسی
در نگر من آزادنویسی* «بازی ذهن» است. شبیه دنبالبازی تام و جری: جری ذهن ناخودآگاه است و تام خودآگاه. هر جا جری میرود، تام هم باید بدنبالش برود. (برای نوشتن)
چرا آزادنویسی مهم است؟
آزادنویسی یکی از ابزارهای پاکسازی ذهنی است. بوسیلهی آزادنویسی میتوانیم تا حدی افکار را از ذهنمان خارج کنیم. لایهی اول افکار. لایهی دوم افکار. لایهی سوم افکار … هر چقدر بیشتر بنویسیم میتوانیم به لایههای عمیقتری از افکارمان دسترسی داشته باشیم.
ذهن درهموبرهمی که هنوز درگیر افکار پوسیدهی سالیان گذشته، آدمهای گذشته و اتفاقات گذشته است چگونه به اینجاواکنون بیندیشد و طرحی نو دراندازد؟ همواره بخشی از انرژی ذهنیمان در این درگیریها از بین میرود.
چگونه آزادنویسی کنیم؟
۱. در حالت بدنی راحت قرار میگیریم.
۲. قلم را بر میداریم.
۳. تنها آنچه را از ذهنمان میگذرد، مینویسیم.
۴. یک تا سه صفحه را پر میکنیم. (حتی با کلمات گسسته)
۴. بداهه و بیوقفه مینویسیم.
۶. دربارهی هر آنچه اکنون در ذهنمان میگذرد، مینویسیم. مثلن نمیدانم از چه بنویسم و ادامه میدهیم.
۷. وقتی موضوع تازهای به ذهنمان رسید، موضوع قبلی را رها میکنیم و دربارهی فکر تازه مینویسیم.
۸. بدون سانسور و بدون نگرانی از خوبوبد یا درستوغلط مینویسیم.
۹. بدون هدف مینویسیم.
۱۰. کاغذها را پاره میکنیم یا اگر زادگاه ایدهای است نگه میداریم.
اکنون چه احساسی دارید؟
۲. ویرایش
«ویرایش یعنی بازبینی و اصلاح یک متن برای بهتر شدنِ معنا، ساختار و زبان آن؛ بهطوریکه متن روانتر، دقیقتر، منسجمتر و متناسب با مخاطب شود.
به زبان سادهتر:
✏️ ویرایش کمک میکند متن همان چیزی را بگوید که نویسنده واقعاً میخواسته، اما شفافتر و حرفهایتر.
انواع ویرایش:
۱. ویرایش زبانی و ادبی:
اصلاح غلطهای:
املایی
نگارشی (نقطه، ویرگول، فاصلهها)
دستوری و جملهبندی
انتخاب واژهها
۲. ویرایش ساختاری (محتوایی):
منطق و ترتیب پاراگرافها
انسجام متن
حذف تکرار یا اضافهگویی
واضحتر کردن پیام اصلی
۳. ویرایش فنی و صوری:
یکدستسازی فونت، تیترها
ارجاعدهی، پاورقی
تطابق با شیوهنامه (مثلاً مقاله علمی)»**
چرا «ویرایش» مهم است؟
یادم میآید در آغاز راه نوشتن فکر میکردم مفهوم خلاقانه بسیار مهمتر از ظاهر نوشتار است. هنگامیکه در دورهی سایت نویسنده شرکت کردم شاهین کلانتری: ابتدا مقالهها را با عینک نشانههای نگارشی میدید. سپس چهربندی جملهها را بررسی میکرد.سپستر اتصال آنها باهم. به همین ترتیب با عینکهای متنوعی به نوشتهها مینگریست.
پس از خاندنوشتن بیشتر دریافتم: متن ویراسته سبب میشود: خاننده راحتتر متن را بخاند. سپس مفهوم را بهتر درک میکند. سپستر این فرآیند برایش لذتبخش میشود. بنابراین احتمال بیشتری دارد تا دوباره به رسانهی ما مراجعه کند. حالا میدانم صورت نامناسب نوشتار میتواند مفهوم خلاقانه را نابود کند.
چگونه ویرایش کنیم؟
۱. چند ساعت پس از آزادنویسی نوشتار را با صدای بلند میخانیم. سپس به آهنگ نوشتار توجه میکنیم.
۲. جملههای بلند را به چند جملهی کوتاه تبدیل میکنیم. میتوانیم از واژههای «سپس و سپستر» برای اتصال جملهها استفاده کنیم.
۳. بجای تکرار واژهها از سایت واژهدان جایگزینهای مناسب پیدا میکنیم.
۴. سعی میکنیم واژه یا عبارت تازه را در نوشتار آموزشی توضیح دهیم یا با ایجاد لینک آن را شفاف کنید.
۵. از واژههایی که مفهوم آن را به روشنی در ذهن نداریم میپرهیزیم. با مراجعه به سایت واژه یاب میتوانیم معنی واژهها را جستجو کنید.
۶. از تجربههای شخصی مینویسیم. آنچه را معمولن نمینویسیم، مینویسیم. به عمق میرویم و مانند یک کاوشگر لایههای زیرین موضوع را میکاویم.
۷. با «پرسشهای باز» متن را گسترش میدهیم. بهتر است از میان تیترها هم استفاده کنیم تا نوشتار فرم منظمی داشته باشد.
۸. در انتها ساختار متن را با سه پرسش اساسی: چیستی؟ چرایی؟ و چگونگی؟ میسنجیم.
۹.منابع را معرفی میکنیم. در هر قسمت نوشتار اگر نقل قول یا پاراگرافی را از شخص یا کتابی نوشتهایم با علامت * مشخص میکنیم. سپس در پایان نوشتار مرجع را مینویسیم.
۱۰. تیتر نهایی را پس از نوشتن چند تیتر انتخاب میکنیم. برای این کار میتوانیم از قاب تیترهایی که برای خودمان جذاب است استفاده کنیم.
۳. انتشار
«بجای لعنت بر تاریکی، شمعی روشن کنید.»
ما نسل خودآموزی هستیم. زیرا آموزشهای مرتبط با زندگی را از نظام آموزشی دریافت نکردهایم، اما لازم است آنها را به کودکانمان بیاموزیم. بنابراین نیاز داریم با درک و مهربانی به یکدیگر کمک کنیم تا آنچه را در گذشته نیاموختهایم، با هم بیاموزیم.
🕯شمع کوچک من یادداشت نویسی روزانه در تلگرام است. هر روز آنچه را درکودریافت میکنم:
مینویسم. سپس ویرایش و منتشر میکنم.
✔️این محتوا حتا اگر برای یک نفر موثر باشد «احساس مفید بودن» دارم.
✔️بواسطهی آن ارتباطهای تازه میسازم. بنابراین کمی اجتماع پیرامونم را تغییر میدهم.
✔️بخاطر یادداشت نویسی روزانه: هر روز بر موضوعی تمرکز میکنم. سپس با نوشتن، ژرفتر میاندیشم.
این شیوه «فضای مجازی» را به فرصتی استثنایی برای آموختن تبدیل میکند. هنگامیکه یکی از دوستان برایم کامنت میگذارد یا من یادداشتی را در کانال دوستم میخانم، وارد قسمت دوم هرم بلوم میشویم: یادگیری تعاملی. آموختن با این شیوه، پایداری بیشتری نسبت به روشهای منفعل دارد.***
از این منظر همواره چند تن از دوستان پیشتازم را میستایم. آنان بطور منظم برای آموزش در سطح اجتماعی محتوای باکیفیت خلق میکنند.
• شاهین کلانتری
• مرتضی پاشاپور
• ناهید عبدی
چگونه نوشتههایمان را منتشر کنیم؟
۱- ابتدا با نام شخصی خود یک خانه میسازیم.
سایت شخصی: خانهی ملکی شما در فضای وب است.
کانال تلگرام: خانهی عاریهای شما در شبکهی اجتماعی تلگرام است.
پیج اینستاگرام: خانهی عاریهای شما در اینستاگرام.
۲- میتوانیم از شبکههای اجتماعی شروع کنیم. سپس یک سایت در فضای وب بسازیم.
۳- یکی از شبکههای اجتماعی را بعنوان رسانهی آزاد انتخاب میکنیم. مثلن: کانال تلگرام با نام شخصی.
زیرا نام شخصی در رسانه برای نوشتار: اصالت و تعهد ایجاد میکند.
۴- هر روز یک نوشتار در رسانهی آزاد خود منتشر میکنیم.
۵- پس از مدتی برخی موضوعها تکرار میشوند. حالا میتوانیم زمینهی تخصصی خود را انتخاب کنیم. حالا میتوانیم یک رسانهی تخصصی داشته باشیم.
۶- خانهی جدید میسازیم. ساخت رسانه در شبکهی اجتماعی تازه یا وب سایت شخصی جایی برای انتشار نوشتار تخصصی ماست.
۷- چیدمان تازه میآفرینیم. یادداشتهای روزانه مانند تکههای پازل نوشتارهای تخصصی ما را شکل میدهند.
۸- از افراد شاخص برای سنجش نوشتارهای تخصصیمان دعوت میکنیم.
۹- شکیبایی پیشه میکنیم. انتشار روزانه بهآهستگی زمینهی رشد نوشتار ما را پدید میآورد.
۱۰- با انتشار روزانه در فضای مجازی «هویت تخصصی» میسازیم.
* آزادنویسی نگارش آزادانهی جریان سیال ذهن است.(شاهین کلانتری)
** چت جیپیتی
***بخش اول هرم بلوم: آموزشی تابعی-منفعل
ارائه و سخنرانی
مطالعه
دیدن و شنیدن
•بخش دوم هرم بلوم: آموزش تعاملی
بحثهای گروهی
تمرینهای عملی و کاربردی
آموزش به دیگران
